रसिकालाई चिठी

 प्रिय रसिकाजी !

अविरल सम्झना ।

म तपाईंको समेत कामनाले कुशल छु । तपाईंको पनि समय सुखद रहेको आशा गर्दछु । अचानक पत्र कोर्न मन लाग्दैछ । मेरो फोनको किबोर्डमा मेरा औंलाहरु चल्दै गर्दा मनमा पनि एक किसिमका प्रेमिल भावहरु उत्पन्न भैरहेका छन् । शव्दमा उल्लेख गर्न नसकिने ती भावातीतहरु व्यक्त गर्न त सक्दिन । त्यैपनी, मैले मेरा यस्ता केही अनुभुतीहरु जो मैले अरुसँग होइन तपाईं बाहेकसँग व्यक्त गर्न सक्दिन, जसलाई म आज लेख्दैछु । 

प्रिय मान्छे !

कुराको शुरु कहाँबाट गरौं ? आउनुस्, मनबाट शुरु गरौं । कुराहरु मनबाट गर्नुपर्छ । कुराको स्रोत मन हो । तर यो मन भनेको के हो ? कस्तो अमुर्त कुरा ! के मन अमुर्त हुन्छ ? या मुर्त हुन्छ ? कि हो पनि होइन पनि जस्तो हो ? मुर्त हुन्छ- हो मुर्त हुन सक्छ । अमुर्त हो- अमुर्त पनि किन हुनसक्दैन ! कस्तो अन्यौल भो । मलाई लाग्छ यो मन भन्ने कुरा त अन्यौल पो रहेछ ! कस्तो अन्यौल मन ? मेरो जीवन जस्तै अनिश्चितता, अन्यौलग्रस्तता पालेर म तपाईंलाई चिठी लेख्न बस्दैछु । थाहा छैन कस्तो चिठी लेख्छु । ए, साँची म त प्रेमपत्र पो लेख्न बसेको हुँ । प्रेमको चीठी !

चिठी लेख्नु अघि म एकछिन काठमाण्डु पुग्न चाहन्छु । धत्तेरी ! म काठमाण्डु भनेर अहिले ललितपुर पुगेको छु । मेरो स्मृतिमा गोदावरी ट्रेनिङ हलको बन्द ढोका खुलेको छ । कोठाजस्तै सुनसान मनको पनि ढोका एकसाथ खुल्यो । हल भित्र र मन भित्र एउटै मान्छे सरासर पस्यो । हलभित्र पसेको मान्छे आफू भएभन्दा पारी तरेर बस्यो । उच्च मनोबलका साथ समुच्च व्यक्तित्वले युक्त एक सौन्दर्य सुशोभिता पारी तरेको थियो । हलभित्रका मान्छेहरु आपसमा चिनजान गर्दै थिए । मन भित्र र हलभित्र पसेको सौन्दर्य सुशोभिताले पनि आफ्नो परिचय दिएकि थिई- 'रसिका श्रेष्ठ !' त्यसरी चिनाइएको मान्छे तपाईं हुनुन्थ्यो । मैले तपाईंलाई पहिलोपल्ट त्यसरी देखेको थिएँ । मेरो स्मृतिमा अहिले ताजा भएको संक्षिप्त विषय यहि छ ।

प्रिय मान्छे ! म प्रेम पत्र लेख्न जाँदैछु । होइन म जाँदै छैन । बाक्लो कुहिरोका कारण चिसो मौसमबाट जोगिनको लागि न्यानो सिरकभित्र पसेको छु । तपाईंले भन्नुभएको थियो- तपाईं किन सुन्दर शव्दहरुले युक्त प्रेम पत्र लेख्नुहुन्न ! शाब्दिक सौन्दर्य कसो लेख्दा हुने हो अनि त्यसलाई प्रेमिल कसरी बनाउने म माथी दोहोरो दबाव परिरहेको छ । यसरी खुम्चिएर पनि के पत्र लेख्न सकिएला र ? त्यसैले मैले प्रेम पत्र नलेख्ने निर्णय लिएको छु । प्रिय मान्छे ! मैले अहिले कति अप्रिय निर्णय लिएँ !

'प्रेम' लेखेर लेखिने वस्तु होइन । हुन त प्रेम वस्तु पनि कहाँ हो र ! साँची प्रेम के हो ? आउनुस् एकछिन बरु प्रेम पत्र लेख्न छोडेर प्रेम के हो भन्ने बहस गरौं । आइ मिन् विमर्श गरौं । बहस त पक्ष विपक्षमा पो गरिन्छ । तपाईं र म एकै पक्षधर हौं प्रेमको त्यसैले विमर्शै गरौं । जीन्दगी र प्रेमका कुरा जसरी लेख्यो त्यसरी देखिने, हर व्यक्तिले आफुले जसरी भोग्यो त्यसरी देखिने भिन्दाभिन्दै चित्र रहेछ । अझ भनौं चरित्र रहेछ । दृष्टिविहीनले हात्ती छामेर हात्तीप्रतिको धारणा बनाएजस्तो रहेछ प्रेम । मैले मेरै जस्तो तपाईंले तपाईं कै जस्तो भन्ने ! कुनै बेला तपाई भन्नुहुन्थ्यो - प्रेमको मामिलामा मेरो आफ्नै परिभाषा छ । मलाई अहिले जान्न मन छ, तपाईंको प्रेमको परिभाषा के हो ? अबश्य व्यक्त गर्नुहुनेछ । त्यो मलाई विश्वास छ । मलाई प्रेमको आधार आकर्षण हो भन्नेमा चाहिँ द्विविधा छैन । तर आकर्षणको जगमा अडिएको प्रेम आदर्श कसरी हो भन्नेमा मलाई गम्भीर अलमल परेको छ । भन्नेहरु भनिदिन्छन्- साँचो प्रेममा आकर्षण हुन्न । मलाई त लाग्छ साँचो प्रेममा गहिरो आकर्षण हुन्छ । जसरी मलाई आशक्ती छ तपाईंको । मलाई कहिलेकाही यस्तो लाग्छ, तपाई बेलाबखत भनी पनि रहनुहुन्छ- तपाईंले मलाई बुझ्नुहुन्न । तपाईंको कुरामा म सतप्रतिशत सहमत यस अर्थमा हुन सक्छु कि जुन अर्थमा म आफैंलाई बुझ्न सक्दिन । म मेरै बारे अनभिज्ञ छु भने तपाईंलाई कसरी बुझ्न सक्छु ? म बुझ्न सक्छु तपाईं बारम्बार सोच्नुहुन्छ, मैले तपाईंलाई शव्दमा प्रेम गरें अर्थमा गरिनँ । मैले प्रेम आदर्शमा गरें यथार्थमा गरिनँ । मैले तपाईंलाई प्रेम गर्छु भनें । प्रेम गरिनँ ! तर, प्रिय मिस् ! रसिकाजी, म तपाईंका आरोपहरु, आरोप शब्द कति उचित हो कृपया सच्याइदिनुहोला, खण्डन गर्दै लेख्दछु - म साँच्चिकै तपाईंको प्रेममा छु । म स्पष्टीकरण दिन यो भनिरहेको छैन तर पनि म स्पष्ट छु, मेरो मनैमा तपाईं हुनुन्छ । 

कसैले भन्थ्यो-प्रेम हुन विचार, व्यवहार, भाव मिल्नुपर्छ । कुन्नी ! तपाईंसँग मेरो के मिल्यो ? म प्रेममा परें । मलाई तपाईंको संगत प्यारो लाग्न थाल्यो । तपाईंलाई देख्ने अभिलाषाले मन भरिन्छ । मेसेन्जरमा तपाईंले पठाउने तपाईका तस्वीरमा म तपाईं प्रतिको न्यास्रो मेट्न कोशिश गर्छु । मलाई कहिलेकाहीँ त लाग्ने गर्छ- 'तस्वीरको सुवास हुन्थ्यो भने तपाईंको फोटोको नाउँ पारिजात हुने थियो ।' मलाई त्यस्तो आशक्ती छ तपाईं प्रती । उसो त तपाईंलाई लाग्न सक्छ रुप पक्ष मात्र उल्लेख गर्ने ? यो त सतही भो । यो त आकर्षण भो । कसरी प्रेम भो ? भन्न सक्नुहुन्छ । तर मैले दोहोर्‍याएर उल्लेख गर्न चाहन्छु कि प्रेमको आधार आकर्षण नै हो । तर आकर्षण मात्र होइन त्यो पनि प्रष्ट पार्न चाहन्छु । तपाईंको बानी छ- बर्षातको पानीमा हात फैलाउँदै भिज्ने । भन्नुहुन्छ - झरीको गन्ध कति अदभूत छ । फेरि म ! पानीमा भिज्यो कि उस्तै परे ज्वरो आइदिन्छ । तपाईंलाई प्रिय लागेको कुरा मेरो शरीरलाई किन अप्रिय लाग्छ मैले बुझ्न सकेको छैन । तर मेरो यो चाहना फेरि पनि प्रकट गर्न चाहन्छु- हाम्रो अबको भेटमा जरुर झरी परोस् । मस्त भिजियोस् अगाडि रसिकाको साथ । एकजोडा कफि कपहरुले हाम्रा ओठ न्यानो पार्ने सौभाग्य पाउन् । रसिकाजी, मैले यसरी न्यानो कल्पिँदा कहिलेकाहीँ मनमा अनायास चिसो पस्छ, कतै यी मेरा उत्कट चाह पूरा नहुने पो हुन् कि ! भन्नेहरु भनिदिन्छन्, प्रेम भनेको विश्वास हो । तर प्रेममा विश्वास मात्र होइन डर पनि अस्तित्वमा रहने रहेछ । मलाई कत्रो डर छ तपाईंलाई गुमाउने । म तपाईंलाई यो कुरा दुखका साथ भनिरहेको छु कि मलाई यस्तो डर विगतले दिलाउँछ । म विगत शब्द तपाईं माथी प्रयोग भएकोमा माफ माग्न चाहन्छु । प्रिय मान्छे ! म विगत सम्झिन चाहन्न । तपाईंको साथले विगत बिर्साउँछ । विगत बिर्साइरहेको यो साथको निरन्तरता हुन्छ नि ? 

एकजमाना थियो, मलाई प्रेमप्रती घृणा थियो । अहिले लाग्छ- पात्रको दोष मैले प्रेमलाई दिएछु । यो त जहिल्यै निस्कलंक हुने रहेछ । त्यसैले त रसिकाजी म प्रेममा छु । मलाई लाग्थ्यो- अब प्रेम गर्ने बेला होइन । 'विल यू म्यारी मि ?' सोधेर सोझै दम्पती बन्ने हो । तर मेरै सिद्धान्त विरुद्ध म त प्रेममा छु । मान्छेहरु भन्छन् - प्रेम र विवाह अलग हुन् । म त एकै हुन् भन्छु । अन्यथा, मान्छेले 'प्रेम विवाह' कसरी गर्छन् । यी अलग हुँदै होइनन् । यी पुरक हुन् । मैले पटकपटक झेलेको छु एउटा वाक्य - जीन्दगीको सवाल छ । विहे गर्दा ध्यान दिनु । के तिनले जिन्दगीलाई अजम्बरी भन्ठान्छन् ? ब्रह्मण्डको समयलाई आधार लिएर हाम्रो जीन्दगी गन्ने हो भने एक निमेषभर नभएको जिन्दगीलाई तिनेरु के भन्ठान्छन् ? मलाई त लाग्छ, मनोचाह, मनको भाव, प्रेमको पक्षमा नउभिने मान्छेको जीवन दुखी हुन्छ । भौतिक सुखभोगलाई मान्छेले जीवन भन्छ भने त उ जरुर दुखी हुन्छ । ऐश्वर्य त प्रेममा पो छ । प्रिय मान्छे ! कि छैन र ?

प्रेम लेखेजस्तो आदर्श, देखेजस्तो सुखद हुनसक्छ ? या यसको यथार्थ पाटो अलग छ ? मलाई यो प्रश्नले पनि बेलाबखत डर पैदा गर्छ । मलाई लाग्छ, तपाईंको डर पनि यहि हो । होइन भने होइन भन्नुस् क्यारे ! रसिकाजी, प्रिय रसिकाजी ! आउनुस् अब यथार्थलाई स्विकारौं ।मैले त स्वीकार गरेको छु । अहिले हामी बाँचेको कालको । अहिले हामी बसेको समाजको चरित्र कस्तो छ भने यसले अझै पनि प्रेमलाई सहज लिँदैन । यतिबिघ्न सांसारिक समाज छ र पनि उसले प्रेमलाई सहज लिँदैन । हुन त यो आध्यात्मिक सवाल भएर पनि हुनसक्ला । समाजको अंग परिवार हो । परिवारले समाजको स्वार्थ सिर्जना गरेको हुन्छ । त्यही सामाजिक स्वार्थको पुरकका रुपमा परिवारले भुमिका खेलिरहेको हुन्छ । मलाई यो समाजमा प्रेमको अस्तित्व सार एकातिर रुप अर्कोतिर झैं लाग्छ । कतै त्यही चेपुवामा हामी पनि पर्छौं कि ? यथार्थ बोध गरेको छु भन्दै गर्दा मलाई लाग्ने डर यो हो । आजभोलि समाज यसरी भौतिकवाद तर्फ अघि सरेको छ कि यसलाई अर्थोक चिन्तै छैन । सुख भनेको सुबिधा हो भन्छ । सन्तोषको कसलाई मतलव ? फेरि पनि यथार्थ स्वीकार गरौं, तपाईं पनि म पनि यहि समाजको सदस्य हुनुका नाताले हामिले पनि यो चरीत्र बोकेका छौं । हाम्रो परिवारले पनि यो चरित्र बोकेको छ । हामिलाई तोकेको भुमिका निभाओस् भन्ने हाम्रो परिवार हामिबाट चाहन्छ । र, पारिवारिक जीवन जिइरहेका हाम्रो प्रमुख दायित्व पारिवारिक चाह पूरा गर्नु हो । यसका लागि हामी एकल तथा सामुहिक प्रयास गरिरहेका हुन्छौं । यहि मौकामा म एउटा कुरा लेखिहालौं । मौकामा भन्नासाथ 'मौकामा चौका' शब्द याद आयो । के म मौकामा चौका हान्न खोज्दैछु ?  बिल्कुल हान्दैछु । म पनि एउटा परिवारको गठन गर्ने परिकल्पना गरिरहेको छु । मैले प्रस्ताव गरिसकेको छु, जसको आधा हिस्सा तपाईं लिनुस् । मैले कल्पना गरेको परिवार कस्तो हुन्छ ? तपाईंलाई यो स्वभाविक लाग्न सक्छ । तर म अस्वभाविक आश्वासन कसरी दिन सक्छु र ! हामी त यथार्थ स्वीकारोक्ती लेखिरहेका छौं । समाजको आम चरित्र हाम्रो परिवारमा पनि रहनेछ । परिष्करणको योगदान मेरो त रहन्छ । तपाईंको नरहने म कसरी कल्पिउँ ? म मेरो कल्पना यसरी बिचमा दोहोर्‍याएर पेश गर्न चाहन्छु- आउनुस्, हामी एक सुन्दर परिवार गठन गरौं । यसअघि विद्यमान परिवारका बारे थोरै लेखेथें । यो एक प्रमुख यथार्थ भएको हुनाले मुल कुरा यसमा केन्द्रित गर्नुपर्ने हो तर म विषयवस्तुबाट भड्किएको हुँ कि भन्ने मलाई लागेको छ । मलाई अस्तित्व बनाईरहेको मेरो परिवार अनि तपाईंलाई अस्तित्व बनाइरहेको तपाईंको परिवारको बनोट, चरित्र, परिवेश विल्कुल फरक फरक छन् । तपाईंका पारिवारिक स्वार्थ र मेरा पारिवारिक स्वार्थ पनि त फरक फरक छन् । अब यी फरक स्वार्थहरुलाई संयोजन गर्न हामिले भुमिका खेल्नुपर्छ भन्ने मलाई लाग्छ । 'प्रष्टोक्ति नै महत्वपूर्ण पाटो हो ।' अर्थात थाहा दिनु अनि प्रतिक्रियालाई अनुकुल बनाउनु अबको कर्तव्य हो । निभाउन कोसिस गरौं मिस् ! 

प्रिय मान्छे ! लेख्नपर्ने कुरा अविरल बग्ने नदि झैं छन् । के सकिन्थ्यो लेखेर ! तपाईं कै समर्पणमा म लेखिरहने छु । थाहा छ, आज पनि मैले जे लेख्न खोजेको हुँ सकिन । म प्रेम पत्र लेख्न बसेको थिएँ । आज पनि आदर्श नै लेखें । झर्को नमानी वा मानिमानी पढिदिनुभो मन हर्षित छ । 

मेरा अक्षरहरु जारी रहनेछन् । अहिले सप्रेम विश्राम लिन्छु । तपाइँका पल सुखद रहुन् ।

उहि,

तपाईंको म ।

पुष्प खड्का (फूल मान्छे)